Zespół eksperymentu LHCb w Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN) po raz pierwszy wiarygodnie zaobserwował barion KSIcc⁺ (Ξcc⁺), zbudowany z dwóch ciężkich kwarków powabnych i jednego kwarka dolnego. Fizycy przewidywali jego istnienie od lat, ale wcześniejszy trop nie został potwierdzony. Nowy sygnał przekroczył siedem odchyleń standardowych. Odkrycia dokonał międzynarodowy zespół ponad 1000 naukowców, w tym z Politechniki Krakowskiej!      Large Hadron Collider beauty Fot. CERN   Naukowcy Politechniki Krakowskiej w eksperymencie LHCb w CERN   Eksperyment   LHCb ("Large Hadron Collider beauty")  jest jednym z czterech głównych detektorów umieszczonych w Wielkim Zderzaczu Hadronów (LHC), dedykowanych badaniom w różnych obszarach fizyki cząstek elementarnych. LHCb specjalizuje się w fizyce hadronów zawierających  kwarki b (od "beauty")  oraz c (od "charm"), stąd jego nazwa (z małym "b" w nazwie LHCb).   Politechnika Krakowska od 2021 r. jest członkiem LHCb jako tzw. Associate Member.  W zespole eksperymentu LHCb w CERN pracują nasi naukowcy:  dr hab. inż. Sebastian Kubis, prof. PK (team leader), dr Maciej Duras, dr inż. Józef Borsuk z Wydziału Inżynierii Materiałowej i Fizyki  PK oraz prof. Piotr Duda i dr inż. Łukasz Felkowski z Wydziału Mechanicznego PK.   Dwaj ostatni uczestniczą w opracowywaniu konstrukcji detektora eksperymentu LHCb. – To skomplikowane zadanie inżynierskie jak "upakować" panele detekcyjne wraz z zaawansowaną elektroniką i  gąszczem światłowodów, wszystko musi być chłodzone i być "rozbieralne", by ewentualnie podlegać serwisowaniu  na wypadek awarii – mówi Sebastian Kubis, fizyk teoretyczny, lider politechnicznego zespołu w LHCb. Sam, wraz ze współpracownikami z WIMiF,  zajmuje się analizą danych. – Eksperyment dostarcza setki danych - stąd jest wiele grup, które interesują się  wybranym zdarzeniem, np. produkcją jakiejś rzadkiej cząstki – wyjaśnia naukowiec PK.     Wszyscy badacze z PK są współautorami artykułu, opisującego wyniki najnowszego odkrycia, który ukazał się w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Physical Review Letters”. Czego dotyczy?   Rodzina cząstek już w komplecie   Fizycy od lat mieli przed sobą rodzinę cząstek z wyraźnie pustym miejscem. W 2017 r. eksperyment LHCb pozwolił odkryć barion Ksicc⁺⁺ (Ξcc⁺⁺). Zgodnie z teorią powinien on mieć bliskiego partnera – cząstkę Ksicc⁺ o niemal takiej samej masie. Poszukiwania przynosiły jednak najwyżej słabe ślady. Teraz puste miejsce udało się wypełnić.   Bariony to cząstki zbudowane z trzech kwarków. Do tej grupy należą protony i neutrony, różniące się tylko jednym z trzech składników. Dwa występujące w nich rodzaje kwarków fizycy nazywają górnym i dolnym. Są to wyłącznie umowne nazwy, które nie opisują położenia ani kierunku ruchu. Proton zawiera dwa kwarki górne i jeden dolny, a neutron – jeden górny i dwa dolne. Podobna różnica występuje w parze badanej przez LHCb. Ksicc⁺⁺ składa się z dwóch kwarków powabnych i górnego, natomiast Ξcc⁺ – z dwóch powabnych i dolnego. „Powab” także jest tylko historyczną nazwą jednego z sześciu rodzajów kwarków. Kwark powabny jest znacznie cięższy od kwarków tworzących proton i neutron. Szybko się też rozpada. Cząstki zawierające dwa takie kwarki powstają rzadko i żyją niezwykle krótko. Ksicc⁺ prawdopodobnie znika znacznie szybciej niż w ciągu bilionowej części sekundy – zdecydowanie za szybko, by dotrzeć do detektora.   Poszukiwania przypominają więc odtwarzanie zdarzenia na podstawie pozostawionych fragmentów. Ksicc⁺ rozpada się na kilka innych cząstek, które rejestruje LHCb. W analizowanym przypadku ostatecznie powstawały proton, dwa kaony i dwa piony. Detektor mierzył ich tory i pędy, a naukowcy sprawdzali, które z nich mogły wcześniej tworzyć jeden cięższy obiekt. Jeżeli cząstki zostaną zgrupowane przypadkowo, obliczone masy zestawów są rozrzucone. Jeżeli wiele zestawów pochodzi z rozpadu tego samego barionu, na wykresie powstaje skupienie. Właśnie taki ślad pojawił się w danych zebranych w 2024 r. Pasował do cząstki o masie około 3620 MeV/c², niemal czterokrotnie większej od masy protonu. Analiza wskazała około 915 rozpadów Ksicc⁺.   Nie był to pierwszy trop. Eksperyment SELEX prowadzony w USA już w latach 2002–2005 informował o możliwym znalezieniu Ksicc⁺, ale wskazana wówczas masa była o około 101 MeV/c² mniejsza. Inne eksperymenty nie potwierdziły tego wyniku. Niewielki nadmiar zdarzeń pojawiał się też we wcześniejszych danych LHCb, lecz był zbyt słaby, aby mówić o odkryciu.   Dopiero dane zebrane po modernizacji detektora pozwoliły rozstrzygnąć zagadkę. Wiarygodność nowego sygnału przekroczyła siedem odchyleń standardowych. Oznacza to, że niezwykle trudno wyjaśnić go przypadkowym ułożeniem tła. Fizycy cząstek wymagają pięciu odchyleń standardowych, zanim uznają istnienie nowej cząstki za potwierdzone. Tym razem wynik wyraźnie przekroczył ten próg. Słabszy, ale zgodny ślad odnaleziono także w starszych danych z lat 2016–2018. Centralny wynik wskazuje, że Ksicc⁺ jest o około 1,8 MeV/c² lżejszy od swojego partnera Ksicc⁺⁺, czego spodziewali się teoretycy.   Dokładna różnica pozostaje jednak niepewna, ponieważ nie zmierzono jeszcze czasu życia nowej cząstki. Od niego zależy, jak daleko zdąży ona odlecieć przed rozpadem i które zdarzenia zauważy detektor. Rozwiązanie jednej zagadki od razu otworzyło więc następną.      Fot. Maximilien Brice, CERN   Z CERN do medycyny, Internetu i wielu innych praktycznych zastosowań   Odnalezienie Ksicc⁺ daje fizykom rzadką możliwość badania układu, w którym dwa ciężkie kwarki znajdują się obok jednego lekkiego. Porównując niemal bliźniacze bariony, można sprawdzać, jak zamiana jednego kwarka wpływa na masę i rozpad całej cząstki. To dokładny test teorii silnego oddziaływania, które łączy kwarki w protony, neutrony i inne bariony.   - Odkrycie uzupełnia obecną listę cząstek elementarnych o brakujący element. Jej skład przewiduje teoria cząstek elementarnych tzw. Model Standardowy, który tym samym dostaje kolejne potwierdzenie. Z drugiej strony w LHCb oczekujemy, że znajdziemy sygnały "nowej fizyki" czyli zdarzenia, które wykraczają poza Model Standardowy. Nasza grupa zajmuje się obecnie analizą rozpadu mezonu B_s^0, który zawiera kwark "b" (beauty) oraz "s" (dziwny). W poprzedniej analizie, opartej o starsze dane, pojawia się pewna rozbieżność z teorią, obecnie chcemy wykorzystać najnowsze dane zebrane w tzw. Run 3 czyli w latach 2022-25. Kto wie może coś znajdziemy? – wyjaśnia prof. PK Sebastian Kubis.   Odnalezienie Ksicc⁺ nie prowadzi bezpośrednio do nowej technologii, ale naukowiec z Politechniki Krakowskiej podkreśla, że choć fizyka cząstek elementarnych może się wydawać odległa od naszego codziennego życia, to w dłuższej perspektywie jej odkrycia znajdują praktyczne zastosowanie. – Wiele metod obrazowania medycznego wykorzystuje wiedzę z fizyki cząstek np. nie byłoby badania PET, gdyby ktoś nie odkrył pozytonu - antycząstki elektronu. Wvcześniej pojęcie antycząstki wydawało się fantazją teoretyków. Mamy terapie nowotworów z użyciem precyzyjnej wiązki protonów. W samym CERN  prowadzi się "knowledge transfer" czyli rozwiązania związane z pracą zderzacza przenoszone są do przemysłu lub innych dziedzin nauki. Tak powstała sieć www w oparciu o język znaczników HTML, co zrewolucjonizowało internet czyniąc z niego narzędzie dla każdego. Gdy brakowało mocy obliczeniowej do przetwarzania ogromnych ilości danych, CERN zrealizował ideę  globalnej sieci obliczeniowej tzw. GRID, który mógł wykorzystać "bezczynne" komputery w odległych ośrodkach – przypomina prof. Kubis.   Precyzyjne detektory promieniowania opracowane w CERN pracują w mikroskopii, dozymetrii promieniowania czy badaniach materiałów oraz urządzeniach medycznych. – Współpraca CERN z przemysłem medycznym doprowadziła do rozwoju kolorowej tomografii rentgenowskiej 3D. W CERN powstał  też zaawansowany software do efektywnego przetwarzania dużych ilości danych – znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z BigData – przypomina fizyk PK.   Z innych rozwiązań, wyrosłych z badań naukowych w CERN, warto wspomnieć o magnesach nadprzewodzących, ważnych dla energetyki lub fuzji termojądrowej czy o rozwijaniu technologii krogenicznych  (magnesy zderzacza chłodzone są ciekłym helem).   Międzynarodowa współpraca w mega skali   Prowadzone w CERN badania są wyjątkowe nie tylko z perspektywy wkładu, który wnoszą do światowej nauki. Są też przykładem bezprecedensowej w swojej skali – interdyscyplinarnej i wielonarodowej – współpracy  naukowej. – To rzeczywiście godne podziwu , jak w CERN odbywa się kooperacja badawcza tak wielu osób. W samym LHCb to około 1800 osób  z różnych ośrodków naukowych z całego świata! Można by zażartować, że wszystko udaje się dzięki szwajcarskiemu duchowi dobrej organizacji... Ale kluczowa już tu bardziej otwartość na współpracę  ze strony uczestników danego projektu, jak i utrzymanie dyscypliny w podjętych działaniach – podkreśla Sebastian Kubis.   Zdradza, jak wygląda w praktyce taka kooperacja. – Fizycy jeżdżą do CERN 1-2 razy w roku na robocze konferencje lub tzw. szychty czyli pracę przy zbieraniu danych. Trzeba pamiętać, że detektor pracuje 24 godziny na dobę, nieprzerwanie przez kilka miesięcy, co wymaga systemu zmianowego. Samą analizę już zebranych danych robimy w swoich ośrodkach, np. w Krakowie, wystarczy, że mamy zdalny dostęp do serwerów  w CERN.   Specjaliści od konstrukcji i utrzymania w niezawodności infrastruktury zderzacza częściej mają możliwość podziwiania go w całej okazałości. – Teraz czeka ich okres intensywnej pracy. W czerwcu tego roku cały zderzacz został wyłączony i nasz eksperyment przestał  zbierać dane. Przez najbliższe 3 lata będzie podlegał poważnej modernizacji. Po modernizacji ma zbierać  kilkakrotnie więcej danych i to z większą dokładnością – mówi prof. Kubis.   Oprócz naukowców z Politechniki Krakowskiej w badaniach uczestniczyli także naukowcy związani z Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie, Instytutem Fizyki Jądrowej PAN i Narodowym Centrum Badań Jądrowych. Opisujący wyniki badań artykuł pt. "Observation of the Doubly Charmed Baryon Ξ+ 𝑐⁢𝑐 with the LHCb Run 3 Detector" w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Physical Review Letters” ma potężną grupę współautorów z 92 afiliacjami!         Źródło: Nauka w Polsce PAP i własne MAS         {fastsocialshare})

    Ekspansja azjatyckiej motoryzacji i jej wpływ na rynek europejski, zagadnienia dotyczące budownictwa ochronnego, zastosowanie AI w konfliktach zbrojnych czy rozwój technologii deep tech, mających potencjał do zmiany całych sektorów gospodarki narodowej – to zdecydowanie nie wydumane zagadnienia, a realne kwestie wymagające dyskusji i adekwatnych rozwiązań popartych merytoryczną wiedzą. Właśnie dlatego po raz kolejny Politechnika Krakowska – pracownicy uczelni oraz eksperci reprezentujący m.in. przemysł, innowacyjne firmy, środowisko akademickie i samorządy będą stanowić ważną część XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu, zaplanowanego w dniach 8-10 września. Krakowska uczelni pełni rolę partnera akademickiego przedsięwzięcia. Organizatorzy szacują, że tegoroczna edycja pod hasłem „Architektura nowego porządku – stabilność w czasach zmian” zgromadzi ponad 6 tys. gości z całego świata. Tylko w strefie Politechniki Krakowskiej o nazwie „Dual Use Technology” zaplanowano ponad 20 aktywności, a więc paneli dyskusyjnych, rozmów w formacie 1:1 oraz innych wydarzeń. Podobnie, jak w poprzednich latach, Politechnika Krakowska doceni nagrodą „AI Visionary Award” firmę, która w sposób innowacyjny wykorzystuje sztuczną inteligencję. Zwycięzcę poznamy w czasie gali wieńczącej drugi dzień obrad.     Motto XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu wyznacza główną oś tematyczną, a wokół niej będą koncentrować się wydarzenia w ośmiu wiodących obszarach programowych, m.in.: AI Forum, Forum Cyberbezpieczeństwa, Forum Ochrony Zdrowia, Forum Regionów, Gospodarka, Polityka Międzynarodowa i Bezpieczeństwo, Społeczeństwo oraz Zrównoważony Rozwój. Swoją ścieżkę tematyczną ma też Politechnika Krakowska. Strefa uczelni pn. „Dual Use Technology” w sali 6.33 na VI piętrze Hotelu Gołębiewski w Karpaczu, czyli centrum trzydniowych obrad, pozwoli nie tylko na dyskusje w formie konferencyjnej, ale też networking. Politechnika zaplanowała ponad 20 eksperckich rozmów i debat z udziałem znamienitych gości, w tym dotyczących tematu przewodniego strefy, a więc technologii, które mogą służyć zarówno w życiu codziennym, jak i sferze militarnej.   Jak wskazują organizatorzy Forum Ekonomicznego, Fundacja Instytut Studiów Wschodnich, hasło tegorocznej edycji – „Architektura nowego porządku – stabilność w czasach zmian” – odzwierciedla skalę wyzwań przed jakimi stoi dziś Europa i świat. Narastające napięcia geopolityczne, jak wojna w Ukrainie i konflikty na Bliskim Wschodzie, czy zmieniający się układ sił na arenie międzynarodowej, sprawiają, że państwa i organizacje międzynarodowe poszukują nowych mechanizmów zapewnienia bezpieczeństwa, odporności i stabilnego rozwoju. Ważną rolę odgrywają struktury współpracy i bezpieczeństwa, m.in. Unia Europejska i NATO, wzmacniające koordynację polityczną, gospodarczą i militarną. W nowej architekturze szczególnego znaczenia nabierają także bezpieczeństwo energetyczne, odporność gospodarek oraz rozwój technologii strategicznych, w tym sztucznej inteligencji i sektor cyberbezpieczeństwa. Do tych zagadnień odnosić będą się eksperci Politechniki Krakowskiej oraz goście paneli organizowanych przez uczelnię.   Jedna z dyskusji dotyczyć będzie nowych wyzwań dla świata motoryzacji. Przez dziesięciolecia przemysł motoryzacyjny stanowił jeden z podstawowych filarów gospodarki europejskiej, zarówno w zakresie rozwoju, jak i produkcji. W ostatniej dekadzie sytuacja uległa jednak radykalnej zmianie, głównie za sprawą nowych, restrykcyjnych regulacji prawnych związanych z ochroną środowiska oraz ekspansji azjatyckich samochodów. Zmiany globalne wpływają też na polską gospodarkę – przemysł motoryzacyjny, głównie produkcja komponentów powiązana z europejskimi producentami, jest jej istotną częścią. W panelu moderowanym przez prof. dr. hab. inż. Marka Brzeżańskiego (9 września), kierownika Katedry Pojazdów Samochodowych na Wydziale Mechanicznym, dyskusję na ten temat podejmą przedstawiciele gigantów motoryzacyjnych: Toyota Central Europe sp. z o. o. i Renault Polska Sp. z o.o., a także Instytutu Badań i Rozwoju Motoryzacji BOSMAL oraz Polskiego Związku Przemysłu Motoryzacyjnego.   W ostatnich latach w debacie o przyszłości polskiej gospodarki na znaczeniu zyskuje tematyka deep tech, czyli technologii opartych na przełomowych odkryciach naukowych i zaawansowanej inżynierii, które mają potencjał, by zmieniać całe sektory gospodarki – od medycyny, przez energetykę, po bezpieczeństwo. – Polska dysponuje znakomitymi kadrami naukowymi i inżynierskimi, co jest jednym z naszych kluczowych atutów w Euroregionie Karpackim. Możemy być nie tylko odbiorcą, ale i twórcą przełomowych technologii, które będą budować przewagę konkurencyjną naszej gospodarki i wzmacniać bezpieczeństwo technologiczne całej Europy – mówi prof. dr hab. inż. Andrzej Szarata, rektor Politechniki Krakowskiej. Jak zatem sprawić, by polskie wynalazki nie pozostawały na etapie obiecujących projektów badawczych, a stawały się fundamentem silnych, globalnych spółek technologicznych? Prof. Andrzej Szarata zada to pytanie dyskutantom prowadzonego przez siebie panelu (8 września). Uczestnikami debaty będą prezesi rozpoznawalnych spółek, które z sukcesami działają na rynkach polskim i światowych, a więc: Ryszard Florek, prezes Zarządu FAKRO; Aleksander Szalecki, prezes Zarządu Stratego Sp. z o.o.; Józef Michalik, wiceprezes Zarządu NEWAG S.A.; Marcin Styrna, wiceprezes Zarządu TAURON Nowe Technologie S.A. Jak podkreśla rektor PK, projekty deep tech to przedsięwzięcia, które wymagają zaawansowanej, często interdyscyplinarnej wiedzy akademickiej, długotrwałych badań i znaczącego kapitału na starcie. – W odróżnieniu od „płytkich” technologii, deep tech tworzy rozwiązania trudne do skopiowania. Takie, które mogą zatrząść istniejącymi rynkami lub stworzyć zupełnie nowe. Na Politechnice Krakowskiej mamy już pierwsze sukcesy – od sektora kolejowego, przez budownictwo, po przemysł kosmetyczny, gdzie współpraca z firmami takimi jak NEWAG, Hitachi czy Duolife pokazuje, że nasz model partnerstwa nauki z biznesem działa i przynosi wymierne efekty – podkreśla prof. Andrzej Szarata. Do powyższych kwestii rektor PK odniesie się również w rozmowie z Natalią Osicą (9 września), przewodniczącą Zespołu do spraw wzmocnienia transferu wyników badań naukowych, będącego gremium doradczym ministra nauki i szkolnictwa wyższego, a także współautorką raportu pt. „Jak zwiększyć wpływ badań naukowych na rozwój Polski? Agenda zmian na rzecz współpracy nauki i biznesu”.   W czasie Forum Ekonomicznego w Karpaczu rektor PK prof. Andrzej Szarata będzie prowadził lub występował w roli eksperta w licznych debatach i wydarzeniach. Z pewnością dużym zainteresowaniem cieszyć będzie się specjalna rozmowa uczonego z Krakowa ze znanym fizykiem, popularyzatorem nauki i artystą – prof. dr. hab. Andrzejem Draganem (9 września), pracującym na co dzień na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. W programie Forum i Strefy Politechniki Krakowskiej przewidziano również dyskusję prof. Andrzeja Szaraty z byłym rektorem Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica i doktorem honoris causa Politechniki Krakowskiej – prof. dr. hab. inż. Ryszardem Tadeusiewiczem. Wybitny specjalista w dziedzinach biocybernetyki i inżynierii biomedycznej, automatyki i robotyki oraz informatyki, prekursor nowych kierunków badawczych w Polsce, w tym sztucznych sieci neuronowych i automatycznej interpretacji obrazów medycznych, zaprezentuje swoją najnowszą książkę pt. „Sztuczna inteligencja. Od Turinga po ChatGPT” (9 września).   Nie sposób przejść obojętnie wobec wszechobecnej sztucznej inteligencji, dlatego nad jej wpływem na naszą rzeczywistość, w tym wybory i relacje, zastanowią się uczestnicy kolejnego politechnicznego panelu (10 września), którego gospodarzami będą dr inż. Zbigniew Pilch i mgr. inż. Maciej Gibas z Katedry Infotroniki i Cyberbezpieczeństwa Wydziału Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej. Czy użytkownik AI jeszcze myśli krytycznie, kto projektuje nasze decyzje – i kto za nie odpowiada, jakie kompetencje będą kluczowe w społeczeństwie 2.0, kiedy ufamy AI bardziej niż człowiekowi? Na te i inne pytania odpowiedzą: dr hab. Ewa Kozień, prof. UEK (Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie), ks. dr hab. Sławomir Soczyński SDS, prof. UPJPII (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie) i Maciej Burnus, prezes Oddziału Krakowskiego Stowarzyszenia Elektryków Polskich (SEP). Ponieważ sztuczna inteligencja obecna jest praktycznie w każdej sferze, dlatego nie może dziwić, że coraz częściej wykorzystywana jest też na polu walki – od wspomagania analizy danych wywiadowczych, przez autonomiczne drony, aż po cyberwojnę i operacje informacyjne. Doświadczenia z Ukrainy i napięcia na Bliskim Wschodzie pokazują, że AI przyspiesza podejmowanie decyzji i zmienia dynamikę konfliktów. Ale czy daje realną przewagę, czy tylko złudzenie kontroli? Nad tym zastanowią się dr hab. inż. Maciej Jaworski, prof. PK (9 września) z Katedry Informatyki Wydziału Informatyki i Matematyki PK i jego rozmówcy – prof. dr hab. Piotr Sankowski z Uniwersytetu Warszawskiego, dyrektor Instytutu Badawczego IDEAS oraz płk dr hab. inż. Zbigniew Piotrowski, prof. Wojskowej Akademii Technicznej im. Jarosława Dąbrowskiego.   Pozostając przy kwestiach militarnych – współczesny wyścig zbrojeń to w rzeczywistości wyścig laboratoryjny i ekonomiczny. Zaawansowane technologie mają strategiczne znaczenie nie tylko jako element przewagi militarnej, ale również katalizator nowoczesnej gospodarki. W dobie deglobalizacji i rywalizacji mocarstw o surowce krytyczne, zdolność do wytwarzania własnych, zaawansowanych kompozytów i stopów staje się warunkiem autonomii strategicznej państwa. O mechanizmach transferu technologii ze świata akademickiego do przemysłu zbrojeniowego oraz finansowaniu badań nad materiałami przyszłości, takimi jak grafen, czy potencjale przenikania przełomowych odkryć naukowych z obszaru military do gospodarki cywilnej, rozmawiać będą goście prof. dr hab. inż. Agnieszki Sobczak-Kupiec, prodziekan Wydziału Inżynierii Materiałowej i Fizyki.   Geopolityczne wyzwania stawiają kwestie bezpieczeństwa w centrum zainteresowania. Jakiś czas temu na Politechnice Krakowskiej został uruchomiony nowy profil dyplomowania inżynierów w zakresie budownictwa ochronnego. Równocześnie realizowane są szkolenia dla samorządowców, dotyczące obiektów zbiorowej ochrony. Jedną z aktywności Strefy Politechniki Krakowskiej w ramach Forum Ekonomicznego będzie panel pt. „Budownictwo ochronne – nowe regulacje prawne i wyzwania”, organizowany przez Wydział Inżynierii Lądowej i moderowany przez dziekan WIL dr hab. inż. Lucynę Domagałę, prof. PK. Debata zostanie poświęcona roli infrastruktury ochronnej w systemie bezpieczeństwa państwa. W dyskusji z udziałem przedstawicieli administracji, środowiska inżynierskiego, branży budowlanej oraz ekspertów obrony cywilnej, poruszone zostaną kluczowe zagadnienia obejmujące stan istniejących schronów i ukryć, współczesne zagrożenia i kierunki rozwoju budownictwa dual-use. Szczególny nacisk zostanie położony na wyzwania przed którymi stoją samorządowcy, projektanci, architekci oraz inwestorzy – zarówno w obszarze regulacyjnym, technicznym, jak i finansowym.   O bezpieczeństwie pojazdów szynowych w dobie nowej generacji cyberzagrożeń porozmawiają goście dr. hab. inż. Piotra Małki, prof. PK z Wydziału Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej. Naukowcy z PK – na zamówienie firmy Public Transport Service (PTS) – opracowali system cyberbezpieczeństwa dla pokładowych sieci IT/OT taboru kolejowego, wzmacniający odporność transportu szynowego na współczesne zagrożenia cyfrowe. Premierowa prezentacja rozwiązania pn. System RailGuard Sentinel (RGS) odbędzie się podczas Forum Ekonomicznego.   Ponieważ jedną z nowości Politechniki Krakowskiej w ofercie kształcenia na nadchodzący rok akademicki jest kierunek informatyka z cyberpsychologią – jeden z najbardziej unikatowych na uczelni i jedyny taki w Polsce, łączący informatykę z wiedzą o zachowaniach człowieka w świecie cyfrowym, dlatego i tej ważnej sfery nie pominiemy w Karpaczu. O potrzebie, a tak naprawdę konieczności łączenia technologii z psychologią porozmawiają w czasie Forum Ekonomicznego eksperci politechnicznego panelu, który poprowadzi dr inż. Daniel Grzonka, prodziekan Wydziału Informatyki i Matematyki PK.     Panele dyskusyjne i inne aktywności w strefie Politechniki Krakowskiej „Dual Use Technology” oraz sesje plenarne Forum Ekonomicznego w Karpaczu: „Czy polskie kosmetyki mogą stać się globalną kategorią? Innowacje, regulacje i marka Polski jako źródła przewagi” 8 września, godz. panelu zostanie podana wkrótce, moderator: dr hab. inż. Magdalena Malinowska, prof. PK „Od patentu do globalnej spółki. Czy Polska może zostać hubem deep tech Europy Środkowej?” 8 września, godz. 15.30, moderator: prof. Andrzej Szarata „Budownictwo ochronne – nowe regulacje prawne i wyzwania” 8 września, godz. 16.40, moderator: dr hab. inż. Lucyna Domagała, prof. PK (panel poprzedzi prezentacja dr. inż. arch. Bartosza Dendury pt. „Słomiany zapał, betonowe nawyki – dlaczego polskie eko-deklaracje kończą się na cegle i betonie”) „Suwerenność technologiczna Europy – czy jesteśmy gotowi na nowy porządek gospodarczy?” 8 września, godz. 17.35, moderator: dr hab. inż. Bożena Tyliszczak, prof. PK „ISAC dla jednostek samorządu terytorialnego: współdzielenie informacji, odporność cyfrowa i wspólna odpowiedź na Cyberzagrożenia” 8 września, godz. 18.35, moderator: dr hab. inż. Piotr Małka, prof. PK „Czy stać nas na zabytki? Re-use jako konieczność czy ekonomiczne ryzyko?” 9 września, godz. 10.00, moderator: dr inż. arch. Małgorzata Hryniewicz „Nowe wyzwania dla motoryzacji” 9 września, godz. 11.10, moderator: prof. dr hab. inż. Marek Brzeżański „AI na froncie – nowa era konfliktów zbrojnych” 9 września, godz. 12.20, moderator: dr hab. inż. Maciej Jaworski, prof. PK „Metrologia współrzędnościowa oraz pomiary ultraprecyzyjne dla nowoczesnej gospodarki opartej na koncepcjach Przemysłu 4.0 i 5.0” 9 września, godz. 12.50, moderator: prof. Marek Kozień „Czas na przełom: Agenda zmian na rzecz współpracy nauki i biznesu” – rozmowa prof. Andrzeja Szaraty z Natalią Osicą oraz panel „Od potencjału do wpływu. Jak uruchomić skuteczną współpracę nauki z biznesem?” (moderator: Natalia Osica) 9 września, godz. 13.30 „Od laboratorium do poligonu: Strategiczne zarządzanie innowacjami technologicznymi jako motor wzrostu gospodarczego i suwerenności obronnej” 9 września, godz. 14.55, moderator: prof. Agnieszka Sobczak-Kupiec Rozmowa specjalna – prof. Andrzej Szarata i prof. Andrzej Dragan 9 września, godz. 15.25 „Pociąg w trybie „Active Defense”: Inteligentny monitoring pojazdów szynowych on-board wobec nowej generacji cyberzagrożeń” 9 września, godz. 16.05, moderator: dr hab. inż. Piotr Małka, prof. PK „Betonowa tarcza. Nowoczesna prefabrykacja jako szansa dla budownictwa mieszkaniowego i fundament budowy schronów dla ludności na wypadek konfliktu zbrojnego” 9 września, godz. 17.15, moderator: prof. Tomasz Kozłowski „Komputer kwantowy” 10 września, godz. 10.00, moderator: dr hab. inż. Michał Bereta, prof. PK „Suwerenność w cieniu kubitów: Czy potrzebujemy własnych standardów postkwantowych?” 9 września, godz. 10.30, moderator: dr Grzegorz Gancarzewicz „Pokolenie AI. Dlaczego technologia potrzebuje dziś psychologii?” 10 września, godz. 11.10, moderator: dr inż. Daniel Grzonka „Sztuczna inteligencja. Od Turinga po ChatGPT” – spotkanie z prof. Ryszardem Tadeusiewiczem 9 września, godz. 11.40, moderator: prof. Andrzej Szarata „Cyfrowe społeczeństwo 2.0: Jak sztuczna inteligencja zmienia nasze wybory, relacje i rzeczywistość?” 10 września, godz. 12.20, moderator: dr inż. Zbigniew Pilch „Sektor półprzewodników w Unii Europejskiej – innowacje, kompetencje i wyzwania strategiczne” 10 września, godz. 13.30, moderator: dr hab. inż. Katarzyna Matras-Postołek, prof. PK „Hydrotechnika – kluczowe wyzwania w warunkach zachodzących zmian rozwojowych i klimatycznych” 10 września, godz. 14.00, moderator: dr inż. Krzysztof Radzicki „Ogrzewnictwo w Polsce w dobie zielonej transformacji – szanse i wyzwania” 10 września, godz. 14.55, moderator: dr hab. inż. Damian Muniak, prof. PK „Kadry dla biznesu: ewolucja profilu absolwenta” 10 września, godz. 15.25, moderator: dr hab. inż. Piotr Michorczyk, prof. PK „Między konfliktem a konsensusem. Projektowanie ulic nowego porządku” 10 września, godz. 16.05, moderator: dr hab. inż. arch. Rafał Blazy, prof. PK   Podany program będzie na bieżąco aktualizowany. W czasie trwania Forum Ekonomicznego będziemy podsumowywać w serwisie głównym aktywności delegacji uczelni, w tym rektora PK oraz informować o wydarzeniach związanych z Politechniką Krakowską.   (bk)       {fastsocialshare}

    Uniwersytet w Buffalo, jedna z czołowych amerykańskich uczelni, przyznał dr inż. arch. Ricie Łabuz z Politechniki Krakowskiej stypendium w programie Visiting Global Research Scholar in Residence Grant. Architektka z krakowskiej uczelni odwiedzi wkrótce Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, gdzie m.in. wygłosi wykład na temat niekontrolowanego poszerzania miast na tereny wiejskie i przedmieścia oraz przemian przestrzennych zachodzących w polskich obszarach metropolitalnych. Wizyta na Uniwersytecie Bufallo obejmie też spotkania z pracownikami naukowymi i studentami, seminaria akademickie oraz prace badawcze.   Uniwersytet w Buffalo należy do grona wiodących publicznych uczelni badawczych w USA i zajmuje kluczową pozycję w ramach systemu State University of New York (SUNY), czyli największego w Stanach Zjednoczonych zintegrowanego systemu publicznych szkół wyższych, który tworzą aż 64 podmioty. Amerykańska uczelnia realizuje program Visiting Global Research Scholar in Residence, finansując krótkoterminowe wizyty zagranicznych badaczy w Buffalo. Celem przedsięwzięcia jest przede wszystkim wsparcie międzynarodowej współpracy naukowej oraz rozwijanie projektów badawczych z zagranicznymi partnerami. Wniosek o przyznanie grantu składa pracownik naukowy Uniwersytetu w Buffalo, który zaprasza badacza z innego kraju. Warunkiem ubiegania się o finansowanie pobytu, trwającego zazwyczaj od 5 do 7 dni, jest wcześniejsza i udokumentowana współpraca naukowa pomiędzy uczelnią-gospodarzem i zapraszanym naukowcem, np. wspólne publikacje, wystąpienia konferencyjne, projekty badawcze lub inne osiągnięcia akademickie.   – Projekt badawczy, w którym uczestniczę, został przygotowany wspólnie z prof. Danielem Baldwinem Hessem ze School of Architecture and Planning Uniwersytetu w Buffalo, co z kolei było rezultatem współpracy zapoczątkowanej w czasie pobytu tego naukowca w Krakowie w ramach programu Fulbrighta w roku akademickim 2023/2024 – tłumaczy dr inż. arch. Rita Łabuz. – Efektem kooperacji były wspólne publikacje naukowe dotyczące procesu rozlewania się miast (ang. urban sprawl) oraz polityki przestrzennej, a także oceny, w jakim stopniu modernistyczne osiedla mieszkaniowe wybudowane przed 1989 r. w Krakowie spełniają założenia koncepcji miasta piętnastominutowego. Dalsza współpraca obejmuje poszerzenie badań dotyczących dostępności usług oraz zjawiska urban sprawl na przykładzie polskich i amerykańskich miast – mówi architektka z Krakowa.   Dr inż. arch. Rita Łabuz (na zdjęciu – archiwum prywatne R.Ł.) złoży naukową wizytę za oceanem w dniach 14-18 września br. Jej pobyt obejmie spotkania z pracownikami naukowymi i studentami, seminaria akademickie, prace badawcze i wykład otwarty pt. „Understanding Urban Sprawl: Insights from Polish Metropolitan Areas”, zaplanowany 17 września, a poświęcony problematyce rozlewania się miast oraz przemianom przestrzennym zachodzącym w polskich obszarach metropolitalnych. Jak wskazuje naukowczyni z Politechniki Krakowskiej, rozlewanie się miast to jedno z najpoważniejszych wyzwań stojących przed współczesnymi regionami metropolitalnymi. Dr inż. arch. Rita Łabuz w czasie wystąpienia zaprezentuje wyniki badań dotyczących pomiaru i oceny procesów suburbanizacji, a także możliwości wykorzystania zaawansowanych metod analiz przestrzennych w planowaniu i zarządzaniu rozwojem miast.   Dr inż. arch. Rita Łabuz jest zatrudniona w Katedrze Planowania Przestrzennego, Projektowania Urbanistycznego i Ruralistycznego na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej. Od 2017 r. łączy pracę naukową z praktyką zawodową w dziedzinie planowania. Zainteresowania naukowe architektki obejmują przede wszystkim analizę przekształceń struktur miejskich, dostępności przestrzennej oraz wykorzystanie narzędzi GIS w planowaniu przestrzennym. Szczególne miejsce zajmują w nich zagadnienia związane z oceną procesów urbanizacyjnych i poszukiwaniem metod wspierających bardziej efektywne oraz zrównoważone gospodarowanie przestrzenią.   W ostatnich latach dr inż. arch. Rita Łabuz prowadziła badania dotyczące rozlewania się zabudowy w polskich obszarach metropolitalnych, a także dostępności pieszej do podstawowych usług w krakowskich osiedlach mieszkaniowych. W przyszłości planuje rozwijać swoje badania w różnych modelach urbanistycznych i systemach społecznych. Jej celem jest tworzenie metod badawczych pozwalających porównywać warunki życia mieszkańców miast w różnych krajach oraz wspierać proces podejmowania decyzji w planowaniu przestrzennym.   (rł, bk)     {fastsocialshare}

Politechnika Krakowska uruchamia nowy, międzynarodowy kierunek studiów drugiego stopnia „Semiconductor and integrated systems (SIS)” – prowadzony wspólnie z tajwańską uczelnią Southern Taiwan University of Science and Technology (STUST). Umowa w tej sprawie została podpisana 27 sierpnia 2026 roku na Tajwanie przez rektora PK prof. dr hab. inż. Andrzeja Szaratę oraz Prof. Nen-Fu Huang, prezydenta STUST. To pionierski w skali kraju program podwójnego dyplomu magisterskiego w obszarze półprzewodników i systemów zintegrowanych.       Nowy kierunek na styku wielu dyscyplin Studia są odpowiedzią na niedobór wysoko wykwalifikowanych inżynierów w strategicznej dziedzinie półprzewodników, która jest fundamentem nowoczesnych technologii takich jak sztuczna inteligencja, Internet rzeczy, elektronika użytkowa, motoryzacja czy systemy obronne. Kluczowym elementem programu jest nacisk na praktyczne umiejętności i postawy przedsiębiorcze. Studenci skorzystają z mentoringu prowadzonego przez ekspertów z przemysłu oraz zajęć z zakresu zrównoważonego rozwoju i biznesu.   Inauguracja studiów zaplanowana jest na rok akademicki 2027/2028. Program, prowadzony w języku angielskim, będzie realizowany przez dwa wydziały Politechniki Krakowskiej: Wydział Inżynierii i Technologii Chemicznej oraz Wydział Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej. – Nowe studia będą łączyć interdyscyplinarną wiedzę z różnych dyscyplin nauki: inżynierii chemicznej, automatyki, elektroniki, elektrotechniki oraz technologii kosmicznych. Program SIS to synergia wiedzy teoretycznej z praktyką przemysłową i badaniami naukowymi, która odpowiada na strategiczne potrzeby rynku pracy w Europie i Azji – podkreśla dr hab. inż. Katarzyna Matras-Postołek, prof. PK, która będzie kierować projektem, prodziekan Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej PK.   Koordynatorem projektu z ramienia Wydziału Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej będzie jego dziekan, dr hab. inż. Maciej Sułowicz, prof. PK. – To ważny krok na drodze umiędzynarodowienia naszej oferty dydaktycznej. Łącząc potencjał naukowy naszego wydziału i partnera z Tajwanu, odpowiadamy na realne potrzeby przemysłu, który od lat sygnalizuje brak wysoko wykwalifikowanych inżynierów w sektorze półprzewodników i systemów zintegrowanych. To nie tylko nowe studia, ale inwestycja w przyszłość polskiej gospodarki i bezpieczeństwo technologiczne Europy, a dla naszych studentów szansa na zdobycie unikalnych kompetencji w globalnym środowisku – mówi. Krok milowy we współpracy Politechniki z Tajwanem Program studiów potrwa 4 semestry. Pierwsze dwa odbywają się na Politechnice Krakowskiej, kolejne dwa – na Tajwanie, w STUST. Nabór prowadzony będzie raz w roku, a maksymalna liczba studentów wyniesie 25 osób. Każdy student będzie miał dwóch promotorów: jednego z polskiej, drugiego z tajwańskiej uczelni. Po wspólnej obronie pracy magisterskiej absolwent otrzyma dwa odrębne dyplomy.   Podwójny dyplom będzie świadectwem nie tylko wiedzy teoretycznej, ale też praktycznego doświadczenia pracy w międzynarodowym środowisku, zróżnicowanym kulturowo zespole oraz znajomości standardów obowiązujących zarówno w Europie, jak i w azjatyckim przemyśle półprzewodnikowym. Studenci podczas pobytu na Tajwanie nawiążą bezpośrednie relacje z tamtejszymi wykładowcami, badaczami i przedstawicielami przemysłu, co otwiera drogę do staży, praktyk lub pracy w azjatyckich firmach technologicznych.   Współpraca między Politechniką Krakowską a STUST, wiodącym tajwańskim prywatnym uniwersytetem technicznym z siedzibą w Tainan, została zainicjowana w sierpniu 2024 roku. Już wtedy podpisano porozumienie o współpracy, a kolejnym krokiem było zawarcie w październiku 2025 roku specjalnego porozumienia dotyczącego opracowania wspólnego programu studiów drugiego stopnia. Teraz przyszedł czas na umowę dotycząca podwójnego dyplomowania. Celem projektu jest nie tylko stworzenie programu nowych studiów, ale także rozwój kompetencji kadry dydaktycznej obu uczelni oraz wzmocnienie partnerstwa z STUST. Temat półprzewodników na Forum Ekonomicznym w Karpaczu Sektor półprzewodników będzie jednym z tematów tegorocznego XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu, które odbędzie się w dniach 8-10 września 2026 roku. Wydarzenie to, gromadzące ponad 6000 uczestników, poświęca w tym roku szczególną uwagę sztucznej inteligencji i nowym technologiom.   W panelu „Sektor półprzewodników w Unii Europejskiej – innowacje, kompetencje i wyzwania strategiczne” eksperci branżowi, przedstawiciele przemysłu oraz środowiska akademickiego będą dyskutować o najważniejszych wyzwaniach, w tym o niedoborze wysoko wykwalifikowanych specjalistów, lukach kompetencyjnych w obszarze mikro- i nanoelektroniki oraz barierach utrudniających transfer technologii pomiędzy nauką a przemysłem. Panel będzie także okazją do oficjalnej prezentacji nowego kierunku studiów.   Moderatorem panelu będzie prof. Katarzyna Matras-Postołek. W dyskusji udział wezmą także prof. Maciej Sułowicz oraz eksperci z innych uczelni i przemysłu, co podkreśla znaczenie krakowskiej uczelni jako kluczowego gracza w kształtowaniu polityki edukacyjnej w obszarze półprzewodników w Polsce. Udział w Forum Ekonomicznym i prezentacja nowego kierunku na tak prestiżowej arenie to ważny krok w budowaniu pozycji Politechniki Krakowskiej jako ogólnopolskiego centrum badań i rozwoju technologii półprzewodników, a także okazja do nawiązania strategicznych kontaktów z liderami sektora w Europie i na świecie. Politechnika Krakowska kuźnią kadr dla przemysłu przyszłości Realizacja projektu wpisuje się w szerszą strategię Politechniki Krakowskiej, której celem jest stanie się polskim centrum badań i rozwoju technologii półprzewodników. Nowy kierunek studiów zapewni studentom nie tylko prestiżowy dyplom, ale przede wszystkim realną przewagę konkurencyjną na globalnym rynku pracy.   Projekt otrzymał dofinansowanie z Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej w wysokości blisko miliona złotych w ramach programu “KATAMARAN - Tworzenie i realizacja międzynarodowych programów studiów”. Program ten wspiera umiędzynarodowienie polskich uczelni przez rozwój oferty dydaktycznej z partnerami zagranicznymi. Proponuje dwie ścieżki finansowania – na  tworzenie nowych międzynarodowych programów studiów oraz rozwój  już istniejących programów podwójnego lub wspólnego dyplomowania. We właśnie rozstrzygniętym ostatnim naborze programu finansowanie uzyskało w sumie 9 uczelni, w tym tylko Politechnika Krakowska w obu ścieżkach.   W przygotowaniu aplikacji pracowników wydziałów wspierali specjaliści z Centrum Wsparcia Projektów PK.   Na pierwszym zdj. od lewej: prof. Yi-Chu Hsu dyrektor Dział Współpracy Międzynarodowej STUST, dr hab. inż. Katarzyna Matras-Postołek, prof. PK, mgr Katarzyna Baron-Lisiakiewicz, prof. Nen-Fu Huang, prezydent STUST, prof. dr hab. inż. Andrzej Szarata, dr hab. inż. Piotr Michorczyk, prof. PK,  dr hab. inż. Maciej Sułowicz, prof. PK oraz prof. Su-Ying Hsu, szefowa Sekcji Współpracy Międzynarodowej STUST. Fot.: Materiały STUST.   (jp)