Kampusy PK jako miejskie centra bioróżnorodności. Uczelnia przyjęła strategię zrównoważonego rozwoju
Politechnika Krakowska przyjęła Strategię Zrównoważonego Rozwoju Kampusów PK na lata 2026-2031. Dokument – przygotowany przez interdyscyplinarny zespół pod kierunkiem Pełnomocniczki Rektora ds. Zrównoważonego Rozwoju na Kampusach PK dr hab. inż. arch. Katarzyny Hodor, prof. PK – określa priorytety uczelni w zakresie realizacji idei zrównoważonego rozwoju. Politechnika już wdraża kompleksowy plan transformacji zieleni na swoich terenach, przeznaczając na ten cel m.in. 100 mln zł z Krajowego Planu Odbudowy. Rewitalizacja obejmie m.in. kampusy przy ul. Warszawskiej oraz w Czyżynach – z nasadzeniami prawie 250 drzew, około 35 tys. krzewów, ponad 100 tys. innych roślin, budową systemów retencji, stref biocenotycznych i nowej infrastruktury pieszo-rowerowej.
Odpowiedzialność za zasoby naturalne także dla przyszłych pokoleń
Strategia Zrównoważonego Rozwoju Kampusów Politechniki Krakowskiej na lata 2026-2031 jest odpowiedzią na współczesne wyzwania klimatyczne i opiera się na realizacji 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ. Jej nadrzędnym zamiarem jest poprawa jakości życia przy zachowaniu równości społecznej, bioróżnorodności oraz bogactwa zasobów naturalnych. Osiągnięcie tego zakłada wypracowanie odpowiedzialnego kompromisu pomiędzy harmonijnym rozwojem społeczeństwa a ochroną środowiska, przy jednoczesnej trosce o przyszłe pokolenia w kontekście kończących się zasobów nieodnawialnych.
Strategiczny plan PK koncentruje się na czterech filarach: ochronie środowiska, wspieraniu społeczności akademickiej, innowacyjnych badaniach naukowych oraz nowoczesnej edukacji. Działania operacyjne obejmują m.in. rezygnację ze stosowania chemicznych środków ochrony roślin, rezygnację z urządzeń spalinowych do pielęgnacji, monitoring śladu węglowego i czystości powietrza oraz zrównoważone gospodarowanie odpadami zielonymi.
Wśród celów strategicznych znajdują się zwiększenie wartości przyrodniczej kampusów, zrównoważone zarządzanie terenami, opracowanie planów ogólnych z wyznaczeniem stref bezpiecznej komunikacji pieszej i rowerowej, otwarcie kampusów na mieszkańców miasta, a także realizacja celów zrównoważonego rozwoju przez pracowników w pracach badawczych i podczas obowiązków służbowych. Ważnym aspektem jest również innowacyjność i wysoka efektywność rozwiązań poprawiających jakość funkcjonowania uczelni, uzupełnienie treści nauczania o kluczowe zagadnienia dotyczące zrównoważonego rozwoju oraz nawiązywanie współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym i administracją lokalną.
– Strategia jest odpowiedzią na współczesne wyzwania klimatyczne. Naszym celem jest wykorzystanie potencjału naukowego uczelni w poszukiwaniu nowych proekologicznych rozwiązań, traktując przestrzeń kampusów jako miejskie laboratoria przyszłości. Zmiany zachodzące w XXI wieku generują potrzebę nowego spojrzenia na strategie i plany działań uczelni wyższych, a w obszarach usług ekosystemowych kampusy są ważnymi przestrzeniami miast, w których prowadzone mogą być działania regulacyjne i wspierające – mówi dr hab. inż. arch. Katarzyna Hodor, prof. PK, Pełnomocniczka Rektora ds. Zrównoważonego Rozwoju na Kampusach PK.
Strategię Zrównoważonego Rozwoju Kampusów PK na lata 2026-2031 przygotował zespół pod kierunkiem prof. PK Katarzyny Hodor w składzie: dr inż. Marek Bauer, dr inż. Joanna Kuc, mgr inż. arch. kraj. Albert Rejman, dr hab. inż. Maciej Thomas oraz mgr inż. arch. kraj. Olena Zapolska.
Uczelnia współtworzy ekosystem zieleni miejskiej
Połączenie nowoczesnej działalności akademickiej z funkcjonowaniem w przestrzeniach o wysokiej wartości zabytkowej stanowi jeden z wyróżników Politechniki Krakowskiej. Aż trzy kampusy uczelni znajdują się na terenach objętych ochroną konserwatorską – zespołu Koszar Arcyksięcia Rudolfa przy ul. Warszawskiej, Pałac Królewski w Łobzowie wraz z XIV-wiecznym założeniem parkowym oraz kamienica z dziedzińcem przy ul. Kanoniczej. Status konserwatorski oraz uwarunkowania lokalizacyjne wyznaczają istotne ramy dla planowania i realizacji inwestycji, co bezpośrednio wpłynęło na opracowanie założeń koncepcyjnych Strategii i dobór rozwiązań projektowych w ramach realizowanych i planowanych prac rewitalizacyjnych. Działania rozwojowe prowadzone są z poszanowaniem wartości kulturowych, przy jednoczesnym dostosowywaniu infrastruktury do współczesnych potrzeb nauki, dydaktyki i innowacji.
Politechnika Krakowska realizuje już prace, wpisujące się w nowe podejście do projektowania i utrzymania terenów zieleni. W ramach programu „Inwestycje na rzecz zielonej transformacji miast" z KPO uczelnia pozyskała m.in. 100 mln zł na pięć projektów. Największy z nich – rewitalizacja zabytkowego kampusu przy ul. Warszawskiej oraz zagospodarowanie terenów Osiedla Studenckiego w Czyżynach – pochłonie ponad 49 mln zł. Działania w 2026 r. obejmują 11,9 ha zieleni urządzonej towarzyszącej obiektom budowlanym oraz 32 ha terenów zieleni nieurządzonej na terenie kampusu PK w Czyżynach.*
Rewitalizacja kampusu głównego przy ul. Warszawskiej to kompleksowa zmiana, która zwiększy teren zielony i powierzchnię biologicznie czynną w centrum Krakowa, poprawiając jakość środowiska, wygląd i funkcjonalność całej przestrzeni. Projekt zakłada odtworzenie historycznego układu dawnych koszar austriackich, nadanie priorytetu ruchowi pieszym i rowerowemu oraz wprowadzenie nowych funkcji – edukacyjnych, badawczych, rekreacyjnych i prozdrowotnych. Przebudowany zostanie układ dróg i ścieżek na bardziej dostępny i dostosowany do charakteru miejsca, z zastosowaniem naturalnych, częściowo przepuszczalnych materiałów, co pozwoli lepiej gospodarować wodą deszczową i stworzyć przestrzeń dla nowej zieleni.
– W głównym kampusie uczelni posadzimy ponad 200 nowych drzew, ponad 30 tysięcy krzewów i aż 78 tysięcy innych roślin, w tym najwięcej miododajnych. Zadbamy też o już istniejące drzewa i krzewy, poprawiając warunki do ich dalszego wzrostu. Dzięki temu powstaną bardziej różnorodne, przyjazne i naturalne przestrzenie, sprzyjające odpoczynkowi i kontaktowi z przyrodą – mówi kanclerz uczelni Agnieszka Kostecka-Stec.
Zmodernizowane zostaną instalacje wodne i elektryczne, powstanie system zagospodarowania deszczówki oparty na nature-based solutions, energooszczędne oświetlenie oraz miejsca do ładowania pojazdów z wykorzystaniem energii odnawialnej. Nowe rozwiązania teletechniczne poprawią bezpieczeństwo i ułatwią poruszanie się osobom z niepełnosprawnościami. Całość uzupełnią nowe miejsca do odpoczynku – ławki, wiaty, źródełka wody pitnej i zielone kąciki do cichej nauki, zachęcające do aktywnego korzystania z przestrzeni i codziennego przebywania na świeżym powietrzu.
Więcej zieleni i miejsc do aktywnego wypoczynku dla studentów
Dla opracowaniu wytycznych strategicznych i projektowych istotna była wcześniejsza inwentaryzacja przyrodnicza kampusu przy ul. Warszawskiej, wykonana w 2025 roku przez zewnętrznych ekspertów – dr Wojciecha Zarzyckiego, dr Magdalenę Zarzycką i Mikołaja Siemaszkę.
To opracowanie nie tylko oceniło stan zasobów przyrodniczych uczelni, ale także wskazało kierunki ich dalszego rozwoju. Z dokumentu wynika, że teren ma w przeważającej mierze charakter antropogeniczny –70% powierzchni stanowią obszary zabudowane i utwardzone. Brak tu naturalnych siedlisk, a roślinność to głównie zieleń urządzona. W pierwszej połowie 2025 roku odnotowano łącznie 210 gatunków roślin, z czego 135 występowało spontanicznie. Dominowały gatunki obce (zidentyfikowano 13 inwazyjnych). Jedynym dziko rosnącym gatunkiem objętym ochroną częściową okazał się mech fałdownik nastroszony, a pozostałe rośliny chronione, jak pierwiosnki czy zimowit jesienny, występują wyłącznie w uprawie. Autorzy podkreślili też znaczenie nowo wprowadzanych łąk kwietnych – stały się kluczowymi punktami bioróżnorodności, przyciągnęły aż 64 gatunki stawonogów.
Wnioski z inwentaryzacji, zachęcające do dalszej naturalizacji kampusu, znalazły odzwierciedlenie w nowej jego koncepcji, jak i trwających już zielonych działaniach uczelni.
Od początku sezonu 2026 roku na kampusie przy ul. Warszawskiej prowadzone są prace ogrodnicze. Poprawie jakości i struktury gleby służy ściółkowanie nasadzeń bylin, krzewów i młodych drzew, stosowanie naturalnych preparatów z kwasami humusowymi na trawnikach i rabatach, a także ograniczenie częstotliwości koszenia muraw do minimum z częściowym pozostawianiem pokosu. W kampusie w centrum Krakowa powstały nowe rabaty bylinowe z udziałem roślin miododajnych. Odwiedzają je nie tylko niezliczone ilości zapylaczy, ale również chronione, rzadkie gatunki owadów.
Politechnika Krakowska realizuje też oddolne inicjatywy studenckie i pracownicze, dotyczące zagospodarowania kampusów. Wiosną 2026 roku na kampusie przy ul. Warszawskiej powstała tzw. „Kwatera bioróżnorodności” – trójkątna rabata składająca się z mieszanki rodzimych roślin zielnych, kopców próchniejącego drewna, warstwy ściółki i kompostu oraz hoteli dla owadów, stworzona z okazji Międzynarodowego Dnia Różnorodności Biologicznej.
W Czyżynach – nowe rośliny i miejsca do rekreacji
Na terenie Osiedla Studenckiego Politechniki Krakowskiej w Czyżynach studenci zyskali już nowe miejsca do odpoczynku i rekreacji wśród całkowicie odmienionej zieleni. Prace związane z nowym zagospodarowaniem terenów wokół akademików zakończyły się w kwietniu 2026 roku – zamontowano obiekty małej architektury z naturalnych materiałów, a także wykonano nasadzenia. – Na Osiedlu Studenckim posadziliśmy ponad 40 nowych drzew oraz prawie 20 tysięcy bylin i roślin cebulowych. Są tu rabaty bylinowe i łąki kwietne z gatunkami roślin flory rodzimej, miododajnych i biocenotycznych, zwiększające zakres usług ekosystemowych. W planach jest jeszcze 5 tysięcy krzewów – wylicza Agnieszka Kostecka-Stec.
Nowe rabaty na Osiedlu Studenckim zaprojektowano w czterech odrębnych kompozycjach kolorystycznych – niebieskiej, czerwonej, żółtej i zielonej – które nawiązują do barw czterech domów studenckich znajdujących się na terenie kampusu. W efekcie Osiedle Studenckie PK zyskało unikatowe, wielofunkcyjne, otwarte przestrzenie publiczne o większej wartości przyrodniczej dzięki wykorzystaniu rodzimych roślin miododajnych, owocujących i stanowiących schronienie dla zwierząt. Przy akademikach PK przebudowane zostanie też boisko wielofunkcyjne, służące studentom do codziennej aktywności sportowych i rekreacji. Będzie miało drenaż, nową nawierzchnię (w miejsce obecnej betonowej) i energooszczędne oświetlenie.
Prace pielęgnacyjne, strefy biocenotyczne,
Wiele prac odbywa się w całych Czyżynach, największym kampusie Politechniki. Poprzedziła je inwentaryzacja zieleni i wyznaczenie tzw. „stref biocenotycznych", czyli miejsc, w których ingerencja związana z utrzymaniem terenu będzie ograniczona do minimum. Strefy rozmieszczone są równomiernie, aby stworzyć korytarze ekologiczne oraz nowe ekotony, a ich łączna powierzchnia zajmie około 25% terenów zielonych będących w utrzymaniu Politechniki Krakowskiej.
W Czyżynach rozpoczęło się już koszenie łąk z nawłocią kanadyjską oraz usuwanie stanowisk rdestowca ostrokończystego. To inwazyjne gatunki roślin, obce dla flory Polski, które intensywnie rozmnażają się w nowych warunkach, zajmując nisze rodzimych gatunków i wypierając je. W skrajnych przypadkach kolonizują całe ekosystemy, zubożając je i niszcząc. Gatunki te są jedną z głównych przyczyn spadku różnorodności biologicznej i wymierania rodzimych gatunków, dlatego tak istotne jest prowadzenie działań zapobiegających ich inwazji.
Zaplanowane jest też usuwanie obcych samosiewów młodych drzew, wykazujących objawy inwazyjności. – Ograniczy się się wyłącznie do młodych egzemplarzy, których w terenie jest bardzo dużo. Kontrola ich liczebności jest konieczna, aby umożliwić prawidłowy rozwój roślin rodzimych. Gatunki te charakteryzują się bowiem bardzo dużym współczynnikiem wysiewu oraz szybkim wzrostem, przez co konkurują o światło i składniki pokarmowe z rodzimymi gatunkami drzew, uniemożliwiając im prawidłowy rozwój – wyjaśnia mgr inż. arch. kraj. Albert Rejman, współautor Strategii Zrównoważonego Rozwoju Kampusów PK, koordynator Zespołu ds. Zieleni i Architektury Krajobrazu PK. – Dla miejskich ekosystemów wartościowe są zróżnicowane pod kątem pokrycia zielenią tereny, gdzie przenikają się łąki, zakrzewienia i zadrzewienia, tworząc ekotony na granicach różnych form zieleni – podkreśla.
We współpracy z Zarządem Infrastruktury Wodnej w Krakowie trwają prace nad koncepcją usytuowania na terenach Politechniki w Czyżynach zbiorników retencyjnych z funkcją rekreacyjną, obsługujących ten obszar miasta.
Razem na rzecz zrównoważonej przyszłości
Politechnika wprowadza też szereg innych zmian, które wbogacają bioróżnorodność i estetykę przestrzeni. – Rezygnujemy np. z roślin jednorocznych w donicach na rzecz rodzimych bylin miododajnych, wdrażamy strefy koszenia łąk nawłociowych, a martwe drewno z koniecznych wycinek wykorzystujemy do ściółkowania nasadzeń oraz tworzenia suchych żywopłotów i glebariów. Przy takich pozornie niewielkich działaniach zyski są na kilku poziomach, bo obniżamy też koszty związane z corocznym zakupów roślin czy zużyciem wody do podlewania – mówi Albert Rejman.
Wszystkie działania związane z realizacją idei zrównoważonego rozwoju kampusów Politechniki są otwarte na współpracę społeczności akademickiej. Wokół zielonych inicjatyw na uczelni odbyły się już 2 konkursy, 10 warsztatów (dendrologiczne, ornitologiczne, o bioróżnorodności i inne), 6 wykładów, wykonano też opracowania naukowo-badawcze, w tym ankietę badającą potrzeby i wyzwania związane z terenami zielonymi. Stanowiła ważny głos społeczności akademickiej w procesie partycypacji przy budowaniu zielonej strategii dla uczelni.
Czytaj także:
Strategia Zrównoważonego Rozwoju Kampusów Politechniki Krakowskiej na lata 2026-2031
(ar, mas, jp)
* Warto tu wspomnieć, że pierwsze znaczące zmiany na kampusie przy ul. Warszawskiej wprowadzono już w 2010 roku, opracowując m.in. koncepcję „Ogrodu Kościuszki" w oparciu o analizy historyczne.


